Абвестка

 

 

 

У выпадку ўзнікнення дадатковых пытанняў будзем радыя адказаць на іх па тэлефонах: +375-29-632-91-29 (Вераніка), +375-29-856-42-01 (Міхась).
Або па электроннай пошце: prastora@prastora.by
Ці ў сацыяльных сетках: Facebook або ўКантакце.

 

 

 

Абвестка

Зьміцер Вішнёў прэзэнтаваў "Замак пабудаваны з крапівы"

Сёньня, 16 сакавіка, у Дзяржаўным музэі гісторыі беларускай літаратуры Зьміцер Вішнёў прэзэнтаваў свой новы раман, "Замак пабудаваны з крапівы". Адначасова зьявіўся гэты твор і на паліцах Prastora.by. Прапануем вашай увазе фрагмэнты з кнігі...


Вішнёў Зміцер. Замак пабудаваны з крапівы. Вокладка кнігі

Зміцер Вішнёў. Замак пабудаваны з крапівы

Раман. – Мінск : Галіяфы, 2010. – 298 с. – (Другі фронт мастацтваў).


Дзецям акупантаў прысвячаецца

частка першая
САМУРАІ І КОЗЛІКІ

Усё пачалося з дзяцінства. Менавіта. У мяне была занадта вялікая галава, і яе цяжка было трымаць. Увесь час куляўся. Самыя лепшыя ўспаміны з дзяцінства – я падаю ўніз галавой. Вось тады і нараджаўся мастак. Свет я бачыў надзвычай дзіўна – перакуленым.

1.

У жыцці аднаго героя насталі нявызначаныя сваім колерам дні. Часам здавалася, што яны грымяць, нібы маленькія срэбныя званочкі і бразготкі, часам каля пад'езда, які распластаўся ў чэраве глуханямога дома, з'яўляўся катафалк, адтуль на ружовашчокае паветра выносілі крыштальную труну... Там ляжала царэўна... Яе было цяжка разгледзець, бо яна была зацярушаная снегам, апалым лісцем і першымі пралескамі. Дзень разлятаўся шкамутамі, нібы пералётныя птушкі... З-пад стала накшталт зачараванага заручальнага пярсцёнка выкатвалася зялёнае шкляное вока... Яно падкатвалася да ціжмаў і застыгала з нямым пытаннем. Можна было штурхаць яго скуль заўгодна – гэта не вырашала праблемы. Вока не знікала. Яно спіралямі круцілася каля героя, вымагаючы ад яго пэўных ўчынкаў, дзеянняў. Зрэшты, у аўторак усё змянілася.

2.

Прамень святла нагадваў кракадзіла. Хацелася ўзяць бізун і моцна стукнуць зялёнага гада, каб ён схаваўся. "Ва ўсім вінаватыя фіранкі!" – думаў ты.

На патэльні ў алеі, цыкорыі і перцы шкварчэлі цельцы конікаў. "Вух, накармлю выпадковага наведніка! – думаў ты. – Давайце-давайце! Тэлефануйце! Забягайце! Наведвайце! Я ўжо ў нецярплівасці чакаю ахвяру!" З садысцкім адчуваннем ты смакаваў нямую сцэну. Ты ўяўляў перакручаны твар выпадковага сябра, калі ён пабачыць перад сабой талерку з экзатычнай стравай...

На канапе, нібы кот, ляжаў жоўты карлік. Ён спаў і ціха пахрапваў.

"Цікава, – падумаў ты, – Непатрэбных кацянятаў і шчанюкоў часам топяць. А калі назбіраць поўны кош карлікаў і таксама паспрабаваць здзейсніць акт забойства? Пэўна, карлікі таксама пішчаць, як кацяняты, калі іх топяць?"

3.

– І што за брыдоцце ты пішаш? – раптам сказала суседская замарожаная бабулька, – Я разумею – карлікі. Дык навошта іх тапіць? Зусім збрэндзіў? Ці блёкату наеўся? Дзе ты бачыў цэлы кош карлікаў? Кацянятаў яшчэ ладна...

– І што ты прапаноўваеш? Дадаць мускатнага арэху? – разгубіўся я.

– Давай традыцыйна. Згадай гісторыю беларускай савецкай літаратуры! Згадай лепшыя прыклады паслядоўнікаў сацрэалізму!.. Давай без выпяндрожу і выкрунтасаў! Каб рэдактару працы было меней! Ён жа замучыцца скарачаць твой твор. Гэта ж трэба браць нажніцы і рэзаць! Не дай божа потым гэта перакладаць на іншую мову! Спачатку застрэліцца перакладчык, потым – выдавец, а за ім – выпадковы чытач! Ды і айчынным выдаўцам і чытачам не пазайздросціш!

– Ну, добра, – пагадзіўся я. – Паспрабую. Але не абяцаю, што атрымаецца. Ты ж ведаеш – я даўно не практыкаваўся. Гэта ж трэба фабулу прыдумваць. Э. Эх... Традыцыйна... Традыцыйна я таксама даўно не спрабаваў.

Я пачухаў галаву. Паглядзеў на столь. Зірнуў у кут на адзінокага павука. Падміргнуў яму. І працягнуў.

4.

Аднойчы, у аўторак, калі я гатаваў у духоўцы курыцу... яна ператваралася ўжо ў смажанага самурая, які зрабіў сабе харакіры (залаціўся, серабрыўся, хрумсцеў)... у дзверы пазванілі. Я здзівіўся. Зазвычай без папярэдняга тэлефоннага званка да мяне не ходзяць. Хіба што суседзі па запалкі ці соль, альбо Мар'я Сяргееўна з суседняга пад'езда можа прыйсці пачаставаць блінцамі ці грушкамі... Але гэта рэдкасць.

Я адчыніў – на парозе стаяў мой даўні сябра Пётра Парабэлум. Стаяў – усміхаўся. Расплываўся дабрынёй. Прыклейваў свае ўсмешкі да майго агаломшанага ілба. Мы даўно не бачыліся – гадоў пяць. Таму гэты візіт быў прыемнай нечаканасцю. Я нават спачатку, як кажуць у народзе, скамянеў. Быццам не сябра пабачыў, быццам замест дзвярэй расчыніў вялізны партабак, а там – чорны кот.

– Хуткую дапамогу выклікалі? – запытаўся мой сябра.

Пытанне сябры прымусіла мяне разламаць каменную глыбу:

[затрашчалі шэрыя крыгі... расколіны пабеглі... чорныя абцасы расціралі парцалянавы посуд... крышыўся мармуровы грот... сонца быццам медны блін... удар курхам... пяць пальцаў робяць гравіроўку... адбітак у азбеставым часе... цела быццам п'яўка прапаўзае ў тунэль]

– Так, – сказаў я. – Мясцовы самурай зрабіў харакіры.

Пётра яшчэ шырэй усміхнуўся – нібы рэкламаваў зубную пасту... магчыма, "Colgate". Выпрастаў, як гімнаст, наперад руку і прадэманстраваў зялёную пузатую бутэльку.

– Во! Бомба! Партвейн! Тры сямёркі.

О майн гот! Тры сямёркі. З гэтымі лічбамі было звязана шмат. З імі не паспрачаешся. Мне адразу прымроіўся нябожчык-дзед. Ягоная маска ў зморшчынах. Яго згорбленая фігура і змоўніцкі шэпт: "Тры сямёркі – тры сямёркі". Дзед любіў гэты напой. І хаця дзеду было ўжо тады і нельга... бабулька часам дазваляла яму ў ягоныя дзевяноста тры кульнуць адзін-другі кілішак чырвонага чарадзейства. Пасля чаго бегла за вядром і падстаўляла яго пад дзеда, у якога было нетрыманне мачы. І вось гэтыя таямнічыя: "777".

На Пётры быў чорны гарнітур (так-так – было тут штосьці ад пінгвіна). Праўда, быў ён відавочна не прасаваны, ды і шэрая кашуля выдавала пэўную неахайнасць у стаўленні гаспадара да вопраткі. Мы прайшлі ў пакой, дзе заўсёды белыя ночы – такі надзвычайны паўзмрок... Я люблю паўзмрок. Таму, напэўна, карціны і апавяданні пішу змрочныя. Без свечак і лямпачак – адны цені і чорныя вобразы. Ды часам тут цюлені праплываюць. У цэнтры пакоя свяціўся рыбкамі, нібыта манетамі ці светлякамі, круглы акварыум – марскі ліхтар. Паўсюль былі раскіданыя эскізы і кнігі. Звычайны творчы бардак.

[зрэшты на Пётры быў гарнітур горкага шакаладу... пліткамі былі абкладзеныя ўсе валаскі ягонага цела... здавалася, што яны пераходзяць да самага падбароддзя... таксама па адной плітцы на кожным пазногці... пліткі выпіралі там, дзе павінны бегчы папілярныя ўзоры... кадык крумкаў жабкай... контуры твару папярэджвалі аб навінах... на даляглядзе рушыла нямецкая "пантэра"]

– Я гляджу, у цябе нічога не змянілася. Усё па-ранейшаму. Побытавыя садом і гамора... Напэўна, і не ажаніўся?

Штосьці ў знешнасці Пётры было інакшым... Ну, вядома... На падбароддзі, нібы маленькае кустоўе, чарнела бародка. Хаця нават не кустоўе – памазок для галення, а магчыма, проста маленькае пустазелле.

– Не-а. Разбягаюцца. Баяцца.

– Не сумняваюся, – хмыкнуў Пётра і неяк хітра скрывіўся. – Хто тут доўга вытрымае?

Нешта ж задумаў. Не мог ён так проста заявіцца. Прычым без тэлефанавання. І гэтак знянацку. Яўна нешта было. Але што? Я глядзеў на Пётру – на ягоную гарнітурную фігуру, на пустазельнае поле твару, на срэбны пярсцёнак на ўказальным пальцы правай рукі – і думаў пра змову. У вачах Пётры танчылі два чорцікі, танчылі лезгінку – стопрацэнтова нешта ўдумаў.

Я прайшоў на кухню, выклаў на вялізную талерку смажанага самурая, упрыгожыў яго бульбай, выцягнуў шклянкі. І, вяртаючыся, паведаміў:

– Са старажытных часоў былі людажэры. Адны станавіліся імі па культурнай традыцыі племені, другія – ад безвыходнасці, трэція лавілі ад гэтага кайф. Я думаю, што сёння мы будзем паядальнікамі печанага самурая. Ад задавальнення... – Я падумаў і дадаў: – Ад садысцкага задавальнення.

[племя было расфарбаванае пад тыграў... людзі танчылі вакол залатога вогнішча... у руках – дзіды... полымя вымалёўвала твар вядзьмаркі... вочы выплывалі белымі пірогамі... на дрэвах курчылася дымнае мяса... сэрца – для шамана... запечаныя мазгі – для лепшага воіна... Уру шчыліўся панцырнымі зубамі]

– Магчыма-магчыма, – адказаў Пётра, відавочна думаючы пра нешта сваё. У задуменнасці ён круціў бутэльку партвейну, потым пачаў на ейнай этыкетцы нешта шукаць. Было ўражанне, што ў ягоных руках падзорная труба і ён спрабуе разгледзець у бязмежных марскіх прасторах непрыкметны востраў.

– Што ты шукаеш? Няўжо рэцэпт вечнай маладосці?

– Ды не – я доўга жыць не збіраюся. Нашто? Вечна цярпець усялякія праблемы. І жонку-дурніцу?.. Я гляджу колькасць працэнтаў – лічбы шчасця. На сямёрках яны бываюць розныя. Залежыць ад вытворцы... Тут васемнаццаць... Тое, што трэба...

– Дык што, у цябе з Марынай зноўку праблемы? Пілуе? Штосьці мне ўяўляецца, як яна бегае за табой з сякеркай. Я колькі памятаю – у вашых адносінах былі вечныя рыфы. Разводзься і жыві сабе спакойна. Свая асобная будка, свая костка – што яшчэ трэба?

[ды што тут думаць... жонку-дурніцу – на вогнішча... голас спяваў пахавальную песню... жонку-дурніцу пасадзіць на беларускую пенсію... жонку-дурніцу – на зупу закасцянелых ідыётаў... расцярушыць сямейны штамп у пашпарце... спаліць мост напярэдадні вайны... камашы грукалі... грукалі... грукалі... жонку-дурніцу – ператварыць у царэўну]

– Ты ж ведаеш – гэта як на дэльтапланах. – Па твары Парабэлума хвалямі пабеглі зморшчыны. Здавалася, што сябра перасеў у адкрытае самалётнае крэсла, што ягоны магчымы аэраплан робіць віртуозную пілотную фігуру і таму скуру лётчыка штурхаюць похапы ветру...

– Прызямляйся! – сказаў я.

[лопасці раскручваліся агромністымі сняжынкамі... трафарэтамі – самалётныя акуляры... скураныя пальчаткі хрумсцяць... на шыі вішчыць зялёная вена...]

Прынесенае я паставіў на часопісным століку. Мы селі як шахматысты – адзін супраць аднаго. І пачалі партыю. Ваш ход, сэр!

– Тады не стагні. Налівай лепш.

Пётра прафесійна адкаркаваў. Нават штопар, які ляжаў вяленай шрубай тут жа на століку, не спатрэбіўся. Корак ён прапіхнуў пальцам. Скруціў палец у гэткі рыбацкі кручок і праткнуў. Зазвычай малдаўскія віны так і адкаркоўваюцца. Не тое што французскія... палец зламаеш. А малдаўскія – нармальна.

– Ну, што? За тваю паездку! – прамовіў урачыста Пётра.

– За якую такую паездку? – я ледзь не папярхнуўся.

– Ды ты не сіней. За добрую. Не на Калыму. Хаця і там цяпер някепска. У больш заходнія шыроты. Збірайся, хлопча, у Берлін. Да Брандэнбургскай брамы. Там цяпер ляжыць тваё натхненне.

Я паглядзеў на Пётру Парабэлума. Ды не – не жартуе. Нават неяк пасур'ёзнеў. Пажаўцеў ад хвалявання, быццам цытрыны аб'еўся.


Вішнёў Зміцер. Замак пабудаваны з крапівы. Фота з вокладкі кнігі

Пётра наліў у шклянкі да залатога канта. Мы выпілі.

Партвейн быў салодкі і даўкі. Я адчуў, як ён, нібы карабель, прапароў горла. Я закусіў і заўважыў:

– І навошта? Я ж мовы не ведаю, ні англійскай, ні нямецкай. Буду поўным прыдуркам. Буду выглядаць як глуханямы. І дзе там працаваць? Давай выкладвай. Не марудзь. Нешта ты не дагаворваеш.

[здавалася дзесьці за горным хрыбтом спяваюць мегрэлы... згадваўся традыцыйны беларускі тост: "будзьма"!.. нібы здароўе... нібы каханне... нібы сто гадоў адзіноты... нібы любоў продкаў плёскалася ў калодзежы... пальцы маці штурхалі твае валасы]

– Ты ў свой шлях геніяльнасці верыш? У сваё наканаванне?..

– Ну...

– Мастак Алесь Родзін таксама мовы не ведаў. Але паглядзі: і англійскай, і нямецкай цяпер валодае. Размаўляе таксама на суахілі. Палотнамі абкруціў Рэйхстаг. Сантыметр палатна прадае за тысячу еўра... Хлопчыкі-карлікі носяць яму бутэрброды з чырвонай ікрой у ложак. А ў ягоным басейне, што ў прыгарадным доме ля Берліна, русалка плёскаецца.

Пётра зноўку наліў да залатога канта:

– Вып'ем за мастацтва!

За мастацтва – гэта святое. Значыць, зноўку нагбом і да дна. Мне падалося, што на гэты раз карабель збавіў ход. У жываце стала цёпла нібы прабегла сонца і злёгку апякло.

Пётра скінуў пінжак, і стала бачна, што на ім кашуля з кароткім рукавом... Арыгінал. Такія кашулі з пінжаком не носяць. І дзе былі жончыны вочы? Напраўду – сямейны крызіс, якія тут могуць быць дэльтапланы?

[сінія русалкі нагадвалі чарвякоў... чалавек мясіў гэтых стварэнняў нібы гліну... яны смяяліся і слізгалі паміж пальцамі... чалавек выцягваў вусны ў цюбік і выціскаў чырвоную пасту...]

– Я ж – не Родзін. Я піянераў малюю... Займаюся не модным соц-артам, – я ўздыхнуў, – На Беларусі карціны купляюць кепска. Грошай у людзей мала.

– Мазгоў! – крыкнуў Пётра. – Мазгоў у іх мала! Таму так і жывём! Ні храна яны не разумеюць! Толькі катаюцца на сваіх камбайнах ды самагонку жаруць!

– Ну, не ўсе...

– Усе! Усе – прытыркі. Нармальных – адзінкі! Вось ты акрамя карцінаў вершы і апавяданні пішаш. Кнігі выходзяць. Апошняя, калі я не памыляюся, была прысвечаная Менску. Шмат яе купіла народу? Ладна, карціна – вельмі дарагая рэч. А кнігі? Кнігі?!

– Купляюць некаторыя...

– Ды ні храна яны не прадаюцца! Людзі моляцца толькі на савецкіх паразітаў! Напампавалі макулатурай свае кватэры! На кожным рагу – маўзалей! Ужо не прайсці! Не горад, а склеп з жалезнымі прывідамі! Ды яшчэ чытаюць гэтых, як іх... – ён на хвіліну задумаўся. – Інтэлектуалаў гробаных! Пупкіных і Бабкіных! Якія насамрэч анічога не могуць! Толькі версіфікатарствам займаюцца!

[вугальны помнік выцягваў руку на захад... крумкач нібы рабочы махаў мятлой з пабелкай... белы дождж... рука... гучныя прамовы... помнікі – нібы фасцыёлапсідоз... распаўзаецца... па люстэрках і тэлевізійных экранах – пурпуровыя пляўкі...]

Пётра разышоўся... Замахаў рукамі.

– Карацей, – Пётра паглядзеў мне ў вочы. – Я па сваіх каналах дамовіўся з гэтымі дзяўбанымі нямецкімі куратарамі з мастацкага дома "Tacheles". Яны цябе чакаюць. Табе даюць персанальную майстэрню. Харчуешся на падножным корме. Сам зарабляеш на сваіх апупенных шэдэўрах. Вось і паглядзім, чаго вартыя твае маляваныя мандавошкі-піянеры...

Пра блышчыц ён, вядома, загнуў. Я нервова ператраўліваў інфармацыю. Праца на шпалерным камбінаце кацілася ў тартарары. Я ўжо ўяўляў злосную рудую морду начальніка цэха, які грызе ад бездапаможнасці маю заяву аб звальненні. Я моўчкі наліў сабе і выпіў.

Пётра Парабэлум выцягнуў з кішэні пінжака складзеную паперу:

– Вось тваё запрашэнне. Праз месяц ты мусіш быць на Фрыдрыхштрасе. За гэта хачу ад цябе ў падарунак карціну! Раблю з карысцю! Станеш знакамітым – заганю буржуям за вялікае бабло!

[Фрыдрыхштрасе – гэта нібы менская вуліца Карла Маркса... толькі мазгі ўпрыгожаныя асфальтам... толькі ром перакачаны на атрамант... толькі студэнтка замест...]

Партвейн мы дапілі, а вось самурая не дагрызлі. Праўда, самурай цяпер стаў больш падобным да недаедзенай курыцы. Лапы абламаныя, шыя выкручаная – быццам бы мясілі ахвяру гільяцінай. І мне падалося, што аднекуль на нейкае імгненне выплыла сплюшчанае вока і бліснуў месяцам меч. На сценах распускаліся жоўтымі кветкамі расціснутыя яйкі і гарэў крык ненароджаных птушанятаў. Замест снегу паволі падалі белыя пухнатыя пёркі. "Напэўна, на мяне насылаюць праклёны вегетарыянцы", – падумаў я.

5.

Парабэлум сыходзіў. З балкона дома я бачыў, як ягоныя валасы тузае вецер, пад пахай ён трымаў мой падарунак – маляванага піянера. А я стаяў, паліў цыгару – выпускаў дым. Многа. Выпускаў паветраныя кольцы і паветраныя караблі, цягнікі і дырыжаблі. Вакол пульсаваў новаўтвораны туманны горад. Вось ужо і Парабэлум ператвараўся ў туман. Я думаў пра тое, адкуль у старога сябры такія сувязі ў Берліне. Не, не ведаем часам мы сваіх блізкіх. І пяць гадоў тут не падстава...


Кніга Вішнёў Зміцер. Замак пабудаваны з крапівы. Кошт – 15'000 руб.